Л. Н. Гумилев атындаЎы еу хабаршысы Вестник ену им. Л. Н. Гумилева, 2011, №6 1,2 Н. У. Эшбеков




Скачать 92.01 Kb.
НазваниеЛ. Н. Гумилев атындаЎы еу хабаршысы Вестник ену им. Л. Н. Гумилева, 2011, №6 1,2 Н. У. Эшбеков
Дата конвертации15.07.2013
Размер92.01 Kb.
ТипДокументы



Л.Н. Гумилев атындаЎы ЕУ Хабаршысы - Вестник ЕНУ им. Л.Н. Гумилева, 2011, №6


1,2 Н.У. Эшбеков,1Б. ШаЎырбаев,1,2 Б. Мәуей,1Ж.Б.Сексембаев

Кулонды© барьерлi энергияда16O ионыны11B ядросындаЎы серпiмдi

шашырауын зерттеу

1 Л.Н. Гумилев атындаЎы Еуразия ґлтты© университетi, Астана ©, аза©стан

2 Ядролы© физика институты, Астана филиалы, Астана ©, аза©стан


Бґл жґмыс ДЦ-60 ідеткiшiнде жасалынды. Оттегi ідетiлдi және оЎан нысана ретiнде11B ©олданылды. ШашыраЎан

б°лшектердi энергетикалы© спектрлерiн тiркеу ішiн жартылай °ткiзгiштi ©алыдыЎы 100 мкм болатын ORTEC

фирмасынан шы©©ан кремнилi детекторы пайдаланылды.

Эксперименталды© мәлiметтер ECIS-88 программасыны к°мегiмен тґжырымдалынып, оптикалы© потенциалды©

параметрлерi автоматты тірде iзделiндi. Оттегi ионыны11B ядросында серпiмдi шашырауыны дифференциалды©

©имасы алынды. Оптикалы© модель аясында тґжырымдалынып,16O +11B жійесi ішiн потенциалды© отайлы

параметрлерi табылды.

Кiрiспе

азiргi ядролы© физиканы негiзгi мәселелерiнi бiрi ядро-ядролы© әсерлесудi

сипаттамаларын аны©тау болып табылады. Ядролы© реакцияларды ©ималарын және

со©тыЎысатын ядролы© жійелердi ©ґрылымды© сипаттамаларын есептеу ішiн ядроаралы©

әсерлесу потенциялдарыны параметрлерi мен оларды ©ґрылымды© табиЎатын бiлуiмiз

©ажет. [4]11B және16O ядролары сия©ты салыстырмалы жеiл ядроларды 0,4-1,75

МэВ/нукл энергиялы© диапазонында әсерлесу кулонды© барьерге жа©ын немесе одан т°мен

энергияларда жіредi. Со©тыЎысатын ядроларды бiр-бiрiне тере енуiне кулонды© тебiлiс

керi әсер тигiзедi, әсерлесу беттiк сипат©а ие болады және со©тыЎысатын жійелердi

радиустарыны ©осындысына те ©ашы©ты©таЎы ядроаралы© патенциялды

сипаттамасымен аны©талады.

Сонымен ©атар, химиялы© элементтердi ЎаламшардаЎы таралу мәселелерiн дґрыс шешуге

ауыр иондарды жеiл ядролармен әсерлесу процесiндегi жеiл элементтердi синтезделу

реакциясын зерттеу к°мектеседi. Элементтердi таралуын дґрыс болжау ішiн белгiлi бiр

химиялы© элемент пайда болуымен ая©талатын реакциялар тiзбегiн зерттеуiмiз ©ажет.

ОсыЎан байланысты, ядролы© реакцияларды жіру жылдамдыЎын есептеу ілкен маызЎа

ие. АталЎан ядролы© реакцияларды жіру жылдамды©тарын аны©тауЎа эксперименттiк

©ималар негiз болып табылады.

Эксперименттi ©ойылу әдiсi

16O+11 B серпiмдi әсерлесу жійесi ДЦ-60 ідеткiшiнде жіргiзiлдi. 16О ауыр ионы 1,75

МэВ/нукл энергиямен11B нысанасына баЎыттала ідетiлдi. детiлу тогы т°менгi бірыштар

ішiн орташа шамамен 15-20 нА, ал жоЎарЎы бґрыштарЎа 155-160 нА болды. Эксперимент

RC-43 к°псалалы реакционды шашырау камерасында 10o-70oбґрыштар аралыЎында

зертханалы© жійеде жасалынды. Б°лшектердi шашырауы 100 мкм болатын ORTEC

фирмасыны кремнилi детекторымен тiркелiндi және заманауи электроника жійесi

к°мегiмен шашырау спектрлерi алынды. Спектрлiк талдау ішiн MAESTRO компьютерлiк

программасы ©олданылды. 1-суретте спектрлердi алуды ретi к°рсетiлген. [2]


Д - детектор

АК - алдыЎы кішейткiш

СК - спектрометрлiк кішейткiш

АСТ - аналогтiк санды© тірлендiргiш


Сурет 1. Экспериментте ©олданылЎан спектрдi алуды блок - схемасы.


Серпiмдi шашырау ©имасын °лшеу


160




Эшбеков Н.У., ШаЎырбаев Б.,... .


Суреттi аны©тап ©араса©,11B(16O,16O)11B - серпiмдi шашырауыны дифференциялды©

©имасы т°менгi бґрыштарда резорфорд ©имасымен сәйкес келетiндiгiн бай©аймыз. [3]

2 - суретте эксперимент нәтижелерi серпiмдi шашырауды дифференциалды© ©имасы

тірiнде к°рсетiлген.


Сурет 2. 28 МэВ энергияда оттегi ионыны11B ядросында шашырауды бґрышты© таралуы.


Оптикалы© модельмен тґжырымдау

Ядроны оптикалы© моделiн негiзге ала отырып серпiмдi шашырауды зерттеуде және

б°лшектер мен атом ядролары арасындаЎы әсерлесу потенциалдары туралы жа©сы

мәлiметтер алуда осы әдiс неЎґрлым сенiмдi болып табылады.

Оптикалы© модель ©абы©шалы модель сия©ты бiр б°лшектiк болып табылады. Ол бiр

б°лшектi бас©а барлы© ядро нуклондарыны әсер ету °рiсiндегi ©озЎалысын ©арастырады.

[1]

Оптикалы© модель аясындаЎы серпiмдi шашырау Шредингердi тол©ынды© тедеуiмен

сипатталады, ал серпiмсiз каналдарды әсерi со©тыЎысатын ядролар арасындаЎы әсерлесу

потенциалына жалЎан жґтылЎан б°лiктi феноменологиялы© енгiзумен есепке алынады.

Осылай ©арастыруды ар©асында к°пб°лшектiк жійеден, ядродан, шашырау есебi жеiлдеу

процес - комплекстiк оптикалы© потенциал °рiсiнде шашырауЎа әкелiнедi, оны формасы

жiне шамасы модель параметрлерi мен эксперименттiк нәтижелердi оптимизациялау ар©ылы

аны©талады. Мґндай әдiс Шредингер тедеуiн шешумен байланысты.


мґндаЎы - б°лшектi тол©ынды© функциясы - ядролы© потенциал, Е - б°лшектi орталы©

масса жійесiндегi энергиясы, - б°лшектi және ядро-нысананы келтiрiлген массасы.

Комплекстiк потенциал - ретiнде Вудс-Саксон потенциалы алынады, к°лемдiк жґтылу ішiн


немесе беттiк жґтылуда


161




Л.Н. Гумилев атындаЎы ЕУ Хабаршысы - Вестник ЕНУ им. Л.Н. Гумилева, 2011, №6


Мґндай потенциалды© ядролы б°лiгi V0-негiзгi және W0-жалЎан б°лiктермен, аi-

диффузиялы©пен, R = r0A1/3 потенциал радиусымен сипатталады, мґндаЎы А - нысана

ядроны массасы. VC(r) - кулонды© потенциал, Rc= 1,45 A1/3 Фм радиусты бiртектi

зарядталЎан сфераны потенциалы ретiнде алынЎан. r - ядро ортасы мен ідетiлген б°лшектi

арасындаЎы ©ашы©ты©.

11B(16O,16O)11 B - серпiмдi шашырауы бойынша эксперименттiк мәлiметтердi

талдау

ШыЎу каналыны тол©ынды© функциялары әсерлесудi оптикалы© потенциалынан алынды,

оларды параметрлерi ECIS 88 программасын ©олдану ар©ылы,16O ионыны11B

ядросынан серпiмдi шашырау мәлiметтерiн талдаудан алынЎан. Сонымен ©атар оптикалы©

потенциалды© алЎаш©ы ілгi ретiнде параметрлерi [5] - әдебиетiнен алынды.


Кесте 1.16O+11B жійесi ішiн патенциалды© отайлы параметрлерi.


E, MeV V, MeV rv, fm av, fm W, MeV rv, fm av, fm

28

100

2.64

0.48

25

2.80

0.26

28

100

1.4

0.909

30

1.4 0.889



орытынды

Оттегi ионыны11B ядросымен әсерлесу ©имасы ядролы© мәлiметтер базасын толы©тырып,

осы баЎыттаЎы зерттеушiлерге пайдалы болып табылады. Оптикалы© модель негiзiнде

алынЎан кулонды© барьерге жа©ын энергиядаЎы әсерлесу параметрлерi алЎаш рет алынып

отыр және олар ядро-ядролы© әсерлесудi ©ґрылымды© сипатын бередi.


ДЕБИЕТТЕР


1. Hodgson P.E. The nuclear optical model //Rep. Of Progress in Physics. 1971.V.34. P.765-819.

2. К.Н. Мухин. Экспериментальная ядерная физика. Том 1 - Физика атомного ядра. Москва:

Энергоатомиздат,1983.

3. England J.B.A. et al. Optical model analysis of the ellastic scattering of 20-24 MeV α -particles

by 12C, 14N, 16O, and 20Ne. Nucl.Phys., 1977, v.A28, N 1 , p.29-40.

4. Baktybayev M.K., Burtebayev N., Burtebayeva J.T., Duisebayev A., Kerimkulov Zh.K.,

Koloberdin M.V., Zazulin D.M., Amangeldy N., Degtiarev V.V., Dziubin V.N., Sakuta S.B.,

Artemov S.V., Radyuk G.A. 16O + 16O elastic scattering at 28 MeV // Book of abstracts of the

seventh international conference "Modern problems of nuclear physics", 22-25 September 2009,

Tashkent, Uzbekistan, p.72.

5. G.Delic. NUCLEAR REACTIONS11B(16O,16O),E=27,32.5 MeV; calculated σ ( θ ), deduced

optical model.

Эшбеков Н.У., ШаЎырбаев Б., Мәуей Б., Сексембаев Ж.Б.

Исследование упругого рассеяние ионов16O на ядре11B при энергии кулоновского барьера

Данная работа выполнена на базе ускорителя тяжелых ионов ДЦ-60 ИЯФ НЯЦ РК (г. Астана). Циклотрон ДЦ-60

может производить интенсивные пучки тяжелых ионов от лития (Li) до ксенона (Xе) с энергией от 0.35 до 1.77

МэВ/нуклон. В качестве мишеней был использован бор. Энергетические спектры рассеянных частиц регистрировались

полупроводниковыми детектором из кремния фирмы ORTEC с толщиной чувствительного слоя 100 мкм.

Анализ экспериментальных данных по упругому рассеянию в настоящей работе выполнялся в рамках метода связанных

каналов по программе ECIS-88, в которой предусмотрен автоматический поиск параметров оптического потенциала.


162





Эшбеков Н.У., ШаЎырбаев Б.,... .


Полученные дифференциальные сечения упругого рассеяния ионов кислорода на ядре 11В анализировались в рамках

оптической модели. Были получены оптимальные параметры потенциала взаимодействия для системы16O +11B.

Eshbekov N.U., Shagyrbaev B., Mauyey B., Seksembaev Zh.B..

Study of elastic scattering of16O ions on11B nuclei at Coulomb barrier energy

This work was done on the base of the heavy ion accelerator DC-60 in the Institute of Nuclear Physics of National Nuclear

Centre of RK (Astana). The cyclotron DC-60 can produce intensive beams of heavy ions from lithium (Li) to xenon (Xe) with

the energy from 0.35 to 1.77 MeV/nucleon. Boron field were used as the target. Energy spectra of the scattered particles were

registered by semiconductor silicon detector of ORTEC firm with the sensitivity layer thickness of 100 mkm [2].

The analysis of the experimental data on elastic scattering in the present work was carried out within coupled channel

approach by ECIS-88 code where auto search of optical potential parameters is embedded.

The obtained differential cross sections of elastic scattering of oxygen ions with 11В nuclei were analyzed within optical model.

The optimal parameters of the interaction potential were obtained for16O +11B system.


РедакцияЎа 11.10.2011 ©абылданды

БасылымЎа 17.10.2011 жiберiлдi


163

Добавить документ в свой блог или на сайт

Похожие:

Л. Н. Гумилев атындаЎы еу хабаршысы Вестник ену им. Л. Н. Гумилева, 2011, №6 1,2 Н. У. Эшбеков iconЛ. Н. Гумилев атындаЎы еу хабаршысы Вестник ену им. Л. Н. Гумилева, 2011, №6 Прмантаева Б. А
...

Л. Н. Гумилев атындаЎы еу хабаршысы Вестник ену им. Л. Н. Гумилева, 2011, №6 1,2 Н. У. Эшбеков iconЛ. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы
Республикой Казахстан и Российской Федерацией (ену им. Л. Н. Гумилева, 28 мая 2012 г.)

Л. Н. Гумилев атындаЎы еу хабаршысы Вестник ену им. Л. Н. Гумилева, 2011, №6 1,2 Н. У. Эшбеков iconВестник ену им. Л. Н. Гумилева
Академик, еңбек және соғыс ардагері Салық Зиманұлы Зиманов ұлтымыздың лайықты мақтанышы. Ғылымның шыңына табан ақы, маңдай терімен...

Л. Н. Гумилев атындаЎы еу хабаршысы Вестник ену им. Л. Н. Гумилева, 2011, №6 1,2 Н. У. Эшбеков iconЛ. Н. Гумилев атындағы ЕҰУ «Хабаршысы» журналының ғылыми мақалаларды қабылдау ережесі
«Л. Н. Гумилев атындағы ЕҰу хабаршысы» ғылыми журналындағы мақалалар гуманитарлық және техникалық бағыттағы ғылыми зерттеулердегі...

Л. Н. Гумилев атындаЎы еу хабаршысы Вестник ену им. Л. Н. Гумилева, 2011, №6 1,2 Н. У. Эшбеков iconКомпетентностный подход как ведущая стратегия развития высшего образования в Казахстане
Н. М. Стукаленко, Ж. К. Ермекова к п н., доцент кафедры технической физики ену им. Л. Н. Гумилева

Л. Н. Гумилев атындаЎы еу хабаршысы Вестник ену им. Л. Н. Гумилева, 2011, №6 1,2 Н. У. Эшбеков iconМатематика, механика және информатика пәндерінен V республикалық студенттік ғылыми- практикалық конференция V республиканская студенческая научно-практическая
Адилхан Ф. Ж. (Ену им. Л. Н. Гумилева, Астана) The rational-exponential solutions of 2+1 dimensional integrable nonlinear schrodinger...

Л. Н. Гумилев атындаЎы еу хабаршысы Вестник ену им. Л. Н. Гумилева, 2011, №6 1,2 Н. У. Эшбеков iconХабаршы-Вестник Евразийского национального университета им. Л. Н. Гумилева
Представленные для опубликования материалы должны удовлетворять следующим требованиям

Л. Н. Гумилев атындаЎы еу хабаршысы Вестник ену им. Л. Н. Гумилева, 2011, №6 1,2 Н. У. Эшбеков iconЛ. Н. Гумилев атындағы ЕҰу хабаршысы №5 (84) 2011
Осыған байланысты ауқымды тараулар мен тақырыптарды қысып, бір сағаттың ішінде беруге тура келеді. Ал бұл, әрине, өз ретінде оқушылардың...

Л. Н. Гумилев атындаЎы еу хабаршысы Вестник ену им. Л. Н. Гумилева, 2011, №6 1,2 Н. У. Эшбеков iconЛ. Н. Гумилев атындағы ЕҰу хабаршысы Abstract

Л. Н. Гумилев атындаЎы еу хабаршысы Вестник ену им. Л. Н. Гумилева, 2011, №6 1,2 Н. У. Эшбеков iconҚарағанды университетiнiң хабаршысы вестник карагандинского университета
Зарегистрирован Министерством культуры, информации и общественного согласия Республики Казахстан

Разместите кнопку на своём сайте:
kaz.docdat.com


База данных защищена авторским правом ©kaz.docdat.com 2013
обратиться к администрации
kaz.docdat.com
Главная страница